जागरणधर्मः। कर्मपुस्तिकादर्मे (१६ सितम्बे) कर्म। अत्र कः जागर्ति कथं च। आवर्तनम्, क्षतिपूर्तिः, आलेख्यम्, मनोहिंसा। न वीरपूजा; जागरणधर्मः।
English · overview (minimizable)
English title
जागरणधर्मः: A Metrical Codification of On-Call Hygiene
Context and topics
This verse treatise is part of the 2026 Sanskrit systems series (reader format). Primary topics: oncall, sre, wellbeing and operations.
How to read
- Default view is Sanskrit-first (verses and Devanāgarī apparatus).
- Open other
<details>blocks for पदच्छेद and gloss tables where present. - From 2026-09-22 onward, new posts also ship full per-verse word-for-word English inside each verse’s details.
Note
This English block is intentionally minimizable. It does not replace the Sanskrit text.
पूर्ण-शीर्षकम्
जागरणधर्मः: A Metrical Codification of On-Call Hygiene
परम्परा-सन्धिः
| पूर्वं | अत्र किम् उपचीयते | किं न पुनरुच्यते |
|---|---|---|
| चेतावनीन्यायः (१७ जुलै) | what pages | human cost of pages |
| कर्मपुस्तिकादर्मः (१६ सितम्बे) | what to do | who is awake |
| घटनाप्रतिक्रिया (१० जुलै) | incident roles | rotation readiness |
| इदम् | rotations compensation noise health | - |
ग्राह्य-त्याज्य-विवेकः
ग्राह्यम्
१. आवर्तनस्पष्टता: primary secondary calendar truth
२. आलेख्यम्: handoff notes required
३. क्षतिपूर्तिः: time off or pay for burden
४. कोलाहलसीमा: page budget and review
५. मनोहिंसारोधः: no hero culture 24x7 solo forever
६. प्रशिक्षणम्: shadow before primary
७. पश्चविश्लेषणसन्धिः: fix causes not only people
त्याज्यम्
- infinite unpaid nights
- page for info only forever
- single person forever oncall
अध्याय-योजना
| प्रकरणम् | विषयः | छन्दः | श्लोकाः |
|---|---|---|---|
| १ | मङ्गलं बीजं च | अनुष्टुभ् | २ |
| २ | मूलतत्त्वानि | अनुष्टुभ् | २ |
| ३ | मुख्यविधिः | उपजाति | १ |
| ४ | रक्षा · विधिः | अनुष्टुभ् | २ |
| ५ | विवेक · सीमा | अनुष्टुभ् | २ |
| ६ | पूर्वसन्धिः | उपजाति | १ |
| ७ | उपसंहारः | अनुष्टुभ् | २ |
पारिभाषिक-कोशः
| आधुनिकम् | संस्कृतम् | टिप्पणी |
|---|---|---|
| on-call | जागरणम् / जागरणधारी | |
| rotation | आवर्तनम् | |
| handoff | आलेख्यम् / हस्तारोपणम् | |
| secondary | द्वितीयजागरणम् | |
| page budget | आह्वानकोटा | |
| toil review | क्लिष्टकर्मसमीक्षा | |
| follow-the-sun | सूर्यानुगमनम् | |
| compensation | क्षतिपूर्तिः | |
| burnout | मनोदाहः | |
| shadow on-call | छायाजागरणम् |
श्लोकः १ (अनुष्टुभ्)
जागरणधर्मस्ततः प्रोक्तो साझभारसत्यम् ॥१॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
जागरणं यदि दण्डवत् तदा गुणाः पलायन्ते ।
जागरणधर्मस्ततः प्रोक्तो साझभारसत्यम् ॥१॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| दण्डवत् | as punishment |
| साझभारसत्यम् | shared load truth |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः २ (अनुष्टुभ्)
गूढचक्रे आह्वानं शून्ये पतति ॥२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
आवर्तनं स्पष्टं दृश्यं स्याद् प्राथमिकं द्वितीयम् ।
गूढचक्रे आह्वानं शून्ये पतति ॥२॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| आवर्तनम् | rotation |
| शून्ये पतति | pages into void |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ३ (अनुष्टुभ्)
बिना आलेख्यात् रात्रिः पुनः अन्धकारः ॥३॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
आलेख्यं हस्तारोपणे अवश्यं वृत्तं खुलाम् ।
बिना आलेख्यात् रात्रिः पुनः अन्धकारः ॥३॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| आलेख्यम् | handoff |
| वृत्तं खुलाम् | open issues |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ४ (अनुष्टुभ्)
निःशुल्करात्रिः दीर्घे गुणनाशाय ॥४॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
क्षतिपूर्तिः कालेन धनेन वा कार्या ।
निःशुल्करात्रिः दीर्घे गुणनाशाय ॥४॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| क्षतिपूर्तिः | compensation |
| निःशुल्करात्रिः | unpaid nights |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ५ (उपजाति)
कोलाहलो यदि अधिकः ।
चेताशास्त्रं
न तु वीरं दोषय ॥५॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
आह्वानकोटा समीक्ष्या नित्यं
कोलाहलो यदि अधिकः ।
चेताशास्त्रं
न तु वीरं दोषय ॥५॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| आह्वानकोटा | page budget |
| वीरं दोषय | blame the hero |
न्यायः: high pages are usually signal design failure.
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ६ (अनुष्टुभ्)
सूर्यानुगमनं दलबाहुल्यं च श्रेयः ॥६॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
मनोहिंसारोधः एकाकि २४x७ मा शाश्वतम् ।
सूर्यानुगमनं दलबाहुल्यं च श्रेयः ॥६॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| एकाकि | solo forever |
| सूर्यानुगमनम् | follow-the-sun |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ७ (अनुष्टुभ्)
सहसा प्राथमिके नवं जनं मा क्षिप ॥७॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
प्रशिक्षणं छायाजागरणेन पूर्वं स्यात् ।
सहसा प्राथमिके नवं जनं मा क्षिप ॥७॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| छायाजागरणम् | shadow oncall |
| मा क्षिप | do not throw |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ८ (अनुष्टुभ्)
केवलं जागरितारं दण्डयन् ऋणं वर्धयेत् ॥८॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
पश्चविश्लेषणे कारणं यन्त्रं मार्गं च ।
केवलं जागरितारं दण्डयन् ऋणं वर्धयेत् ॥८॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| कारणं यन्त्रम् | system cause |
| दण्डयन् | punishing only the human |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ९ (अनुष्टुभ्)
अमिता चेता जागरणं दहति ॥९॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
चेतावनी मिता जागरणं रक्षति ।
अमिता चेता जागरणं दहति ॥९॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| मिता चेता | measured alerts |
| दहति | burns people |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः १० (उपजाति)
बिना तया रात्रिर् भयम् ।
उभौ मिलित्वा
शान्तिं नयेताम् ॥१०॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
पुस्तिका जागरितुः मित्रं
बिना तया रात्रिर् भयम् ।
उभौ मिलित्वा
शान्तिं नयेताम् ॥१०॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| जागरितुः मित्रम् | friend of the on-caller |
सन्धिः: runbook dharma protects on-call dharma.
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ११ (अनुष्टुभ्)
एभिर्जागरणधर्मः साझभारसमन्वितः ॥११॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
आवर्तनम् आलेख्यं पूर्तिः कोटा मनोरोधः पञ्चकम् ।
एभिर्जागरणधर्मः साझभारसमन्वितः ॥११॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| पञ्चकम् | five limbs |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः १२ (अनुष्टुभ्)
मितं रात्रिं क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
इति जागरणधर्मसारोऽयं साझभारसमन्वितः ।
मितं रात्रिं क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| मितं रात्रिम् | measured night load |
| तन्त्रधर्मः | platform dharma |
उपसंहारन्यायः: जागर्तु दलम्; मा दहतु एकम्।
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकसूची
१. जागरणबीजम्
२. आवर्तनम्
३. आलेख्यम्
४. क्षतिपूर्तिः
५. आह्वानकोटा
६. मनोहिंसारोधः
७. प्रशिक्षणम्
८. पश्चसन्धिः
९. चेतासन्धिः
१०. पुस्तिकासन्धिः
११. पञ्चाङ्गजागरणम्
१२. जागरणधर्मः
सन्दर्भाः
- Prior: runbooks 2026-09-16; alerting 2026-07-17; incident 2026-07-10.
- Domain: on-call rotations compensation page hygiene.
- Style: no em dash; no Oxford comma in English clauses.