अभिगम्यताधर्मः। जागरणधर्मे (१७ सितम्बे) मनुष्यः। अत्र सर्वे जनाः कथं सेवन्ते। अभिगम्यता, कीबोर्डः, विपरीतता, सहायकयन्त्राणि। न अलङ्कारः; अभिगम्यधर्मः

English · overview (minimizable)

English title

अभिगम्यताधर्मः: A Metrical Codification of Accessibility as Platform Quality

Context and topics

This verse treatise is part of the 2026 Sanskrit systems series (reader format). Primary topics: accessibility, a11y, quality and frontend.

How to read

  • Default view is Sanskrit-first (verses and Devanāgarī apparatus).
  • Open other <details> blocks for पदच्छेद and gloss tables where present.
  • From 2026-09-22 onward, new posts also ship full per-verse word-for-word English inside each verse’s details.

Note

This English block is intentionally minimizable. It does not replace the Sanskrit text.

पूर्ण-शीर्षकम्

अभिगम्यताधर्मः: A Metrical Codification of Accessibility as Platform Quality

परम्परा-सन्धिः
पूर्वं अत्र किम् उपचीयते किं न पुनरुच्यते
गुणस्तरबन्धः (२२ अगस्त) CI quality a11y gates
प्रयोगन्यायः (२१ अगस्त) experiments inclusive metrics
अभियन्तानुभवः (२८ अगस्त) builder UX user UX inclusion
इदम् keyboard contrast AT tests gates -
ग्राह्य-त्याज्य-विवेकः

ग्राह्यम्

१. कीबोर्डपथः: all flows without pointer only
२. नामार्थसत्यम्: accessible names roles states
३. विपरीतता: contrast minimums
४. सहायकयन्त्रपरीक्षा: screen reader spot checks
५. द्वारसन्धिः: lint/test in CI
६. विषयिविवेकः: captcha and motion care
७. स्वाम्यम्: product owns a11y not only design poster

त्याज्यम्

  • color-only meaning
  • mouse-only admin tools
  • a11y only as lawsuit reaction
अध्याय-योजना
प्रकरणम् विषयः छन्दः श्लोकाः
मङ्गलं बीजं च अनुष्टुभ्
मूलतत्त्वानि अनुष्टुभ्
मुख्यविधिः उपजाति
रक्षा · विधिः अनुष्टुभ्
विवेक · सीमा अनुष्टुभ्
पूर्वसन्धिः उपजाति
उपसंहारः अनुष्टुभ्
पारिभाषिक-कोशः
आधुनिकम् संस्कृतम् टिप्पणी
accessibility अभिगम्यता  
a11y अभिगम्यतासङ्केतः  
screen reader पठनीययन्त्रम् / वाचकम्  
ARIA सहायनामानि भूमिकाः  
focus order फोकसक्रमः  
contrast विपरीतता / वैषम्यम्  
keyboard trap कीबोर्डपञ्जरः  
alt text विकल्पपाठः  
reduced motion मन्दगतिविकल्पः  
WCAG-class अभिगम्यस्तरवर्गः not brand lock

श्लोकः १ (अनुष्टुभ्)

यदि सेवा एकनेत्राय एव तदा अर्धं सत्यम् ।
अभिगम्यताधर्मस्तस्माज्जनपूर्णता ॥१॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
यदि सेवा एकनेत्राय एव तदा अर्धं सत्यम् । अभिगम्यताधर्मस्तस्माज्जनपूर्णता ॥१॥

पदम् अर्थः
एकनेत्राय one mode only
जनपूर्णता full public

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः २ (अनुष्टुभ्)

कीबोर्डपथः सर्वकर्मसु सिध्येत् ।
पञ्जरे फोकसे जनो न गच्छेत् ॥२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
कीबोर्डपथः सर्वकर्मसु सिध्येत् । पञ्जरे फोकसे जनो न गच्छेत् ॥२॥

पदम् अर्थः
कीबोर्डपथः keyboard path
पञ्जरे फोकसे focus trap

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः ३ (अनुष्टुभ्)

नाम अर्थ भूमिका स्थितयः यन्त्रैः पठ्याः ।
शून्यनाम्नि बटनं अन्धाय न अस्ति ॥३॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
नाम अर्थ भूमिका स्थितयः यन्त्रैः पठ्याः । शून्यनाम्नि बटनं अन्धाय न अस्ति ॥३॥

पदम् अर्थः
नाम अर्थ भूमिका name role state
अन्धाय to AT users

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः ४ (अनुष्टुभ्)

विपरीतता मिता वर्णैः अर्थं मा वहतु एकाकि ।
रक्तमेव दोषः इति वर्णान्धा न पश्येयुः ॥४॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
विपरीतता मिता वर्णैः अर्थं मा वहतु एकाकि । रक्तमेव दोषः इति वर्णान्धा न पश्येयुः ॥४॥

पदम् अर्थः
विपरीतता contrast
वर्णान्धा color blind

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः ५ (उपजाति)

सहायकयन्त्रे स्पॉटपरीक्षा
सजीवपথে कार्या ।
केवलं लिट्
पूर्णसत्यं न ददाति ॥५॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
सहायकयन्त्रे स्पॉटपरीक्षा सजीवपথে कार्या । केवलं लिट् पूर्णसत्यं न ददाति ॥५॥

पदम् अर्थः
स्पॉटपरीक्षा spot check
केवलं लिट् lint only

वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।

श्लोकः ६ (अनुष्टुभ्)

गुणद्वारे अभिगम्यपरीक्षा अंशतः बाध्या ।
पश्चात् लज्जा पूर्वतो द्वारं श्रेयः ॥६॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
गुणद्वारे अभिगम्यपरीक्षा अंशतः बाध्या । पश्चात् लज्जा पूर्वतो द्वारं श्रेयः ॥६॥

पदम् अर्थः
बाध्या blocking where critical
पश्चात् लज्जा lawsuit later

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः ७ (अनुष्टुभ्)

मन्दगतिविकल्पः चलच्चित्रेषु देयः ।
वेगेन रोगिणं मा पीडय ॥७॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
मन्दगतिविकल्पः चलच्चित्रेषु देयः । वेगेन रोगिणं मा पीडय ॥७॥

पदम् अर्थः
मन्दगतिविकल्पः prefers-reduced-motion
रोगिणम् vestibular sensitivity

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः ८ (अनुष्टुभ्)

स्वाम्यं उत्पादस्य न केवलं पोस्टरस्य ।
अलङ्कारे एव स्थिता अभिगम्यता मिथ्या ॥८॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
स्वाम्यं उत्पादस्य न केवलं पोस्टरस्य । अलङ्कारे एव स्थिता अभिगम्यता मिथ्या ॥८॥

पदम् अर्थः
पोस्टरस्य poster only
अलङ्कारे decoration

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः ९ (अनुष्टुभ्)

प्रयोगेषु माप्यं यदि पक्षपातं वहेत् तदा अशुद्धम् ।
अभिगम्यजनान् विना जयो अर्धजयः ॥९॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
प्रयोगेषु माप्यं यदि पक्षपातं वहेत् तदा अशुद्धम् । अभिगम्यजनान् विना जयो अर्धजयः ॥९॥

पदम् अर्थः
पक्षपातम् biased metric population
अर्धजयः half win

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः १० (उपजाति)

अभियन्तानुभवः निर्मातृणां
अभिगम्यता जनानाम् ।
उभौ सुखे
तन्त्रं पूर्णम् ॥१०॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
अभियन्तानुभवः निर्मातृणां अभिगम्यता जनानाम् । उभौ सुखे तन्त्रं पूर्णम् ॥१०॥

पदम् अर्थः
निर्मातृणां builders
जनानाम् end users

सन्धिः: DevEx is inward; accessibility is outward inclusion.

वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।

श्लोकः ११ (अनुष्टुभ्)

कीबोर्डो नाम विपरीतं यन्त्रं द्वारं पञ्चकम् ।
एभिरभिगम्यताधर्मः जनपूर्णसमन्वितः ॥११॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
कीबोर्डो नाम विपरीतं यन्त्रं द्वारं पञ्चकम् । एभिरभिगम्यताधर्मः जनपूर्णसमन्वितः ॥११॥

पदम् अर्थः
पञ्चकम् five limbs

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकः १२ (अनुष्टुभ्)

इत्यभिगम्यताधर्मसारो जनपूर्णसमन्वितः ।
मितं द्वारं क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः

पदच्छेदः
इत्यभिगम्यताधर्मसारो जनपूर्णसमन्वितः । मितं द्वारं क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥

पदम् अर्थः
जनपूर्णम् full populace
तन्त्रधर्मः platform dharma

उपसंहारन्यायः: यः न प्रविशति सः न सेवितः।

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

श्लोकसूची

१. अभिगम्यबीजम्
२. कीबोर्डपथः
३. नामार्थः
४. विपरीतता
५. सहायकयन्त्रम्
६. द्वारसन्धिः
७. गतिविवेकः
८. स्वाम्यम्
९. गुणसन्धिः
१०. अनुभवसन्धिः
११. पञ्चाङ्गअभिगम्यम्
१२. अभिगम्यताधर्मः

सन्दर्भाः
  1. Prior: quality gates 2026-08-22; DevEx 2026-08-28; experiments 2026-08-21.
  2. Domain: accessibility keyboard AT CI gates.
  3. Style: no em dash; no Oxford comma in English clauses.