अभिगम्यताधर्मः। जागरणधर्मे (१७ सितम्बे) मनुष्यः। अत्र सर्वे जनाः कथं सेवन्ते। अभिगम्यता, कीबोर्डः, विपरीतता, सहायकयन्त्राणि। न अलङ्कारः; अभिगम्यधर्मः।
English · overview (minimizable)
English title
अभिगम्यताधर्मः: A Metrical Codification of Accessibility as Platform Quality
Context and topics
This verse treatise is part of the 2026 Sanskrit systems series (reader format). Primary topics: accessibility, a11y, quality and frontend.
How to read
- Default view is Sanskrit-first (verses and Devanāgarī apparatus).
- Open other
<details>blocks for पदच्छेद and gloss tables where present. - From 2026-09-22 onward, new posts also ship full per-verse word-for-word English inside each verse’s details.
Note
This English block is intentionally minimizable. It does not replace the Sanskrit text.
पूर्ण-शीर्षकम्
अभिगम्यताधर्मः: A Metrical Codification of Accessibility as Platform Quality
परम्परा-सन्धिः
| पूर्वं | अत्र किम् उपचीयते | किं न पुनरुच्यते |
|---|---|---|
| गुणस्तरबन्धः (२२ अगस्त) | CI quality | a11y gates |
| प्रयोगन्यायः (२१ अगस्त) | experiments | inclusive metrics |
| अभियन्तानुभवः (२८ अगस्त) | builder UX | user UX inclusion |
| इदम् | keyboard contrast AT tests gates | - |
ग्राह्य-त्याज्य-विवेकः
ग्राह्यम्
१. कीबोर्डपथः: all flows without pointer only
२. नामार्थसत्यम्: accessible names roles states
३. विपरीतता: contrast minimums
४. सहायकयन्त्रपरीक्षा: screen reader spot checks
५. द्वारसन्धिः: lint/test in CI
६. विषयिविवेकः: captcha and motion care
७. स्वाम्यम्: product owns a11y not only design poster
त्याज्यम्
- color-only meaning
- mouse-only admin tools
- a11y only as lawsuit reaction
अध्याय-योजना
| प्रकरणम् | विषयः | छन्दः | श्लोकाः |
|---|---|---|---|
| १ | मङ्गलं बीजं च | अनुष्टुभ् | २ |
| २ | मूलतत्त्वानि | अनुष्टुभ् | २ |
| ३ | मुख्यविधिः | उपजाति | १ |
| ४ | रक्षा · विधिः | अनुष्टुभ् | २ |
| ५ | विवेक · सीमा | अनुष्टुभ् | २ |
| ६ | पूर्वसन्धिः | उपजाति | १ |
| ७ | उपसंहारः | अनुष्टुभ् | २ |
पारिभाषिक-कोशः
| आधुनिकम् | संस्कृतम् | टिप्पणी |
|---|---|---|
| accessibility | अभिगम्यता | |
| a11y | अभिगम्यतासङ्केतः | |
| screen reader | पठनीययन्त्रम् / वाचकम् | |
| ARIA | सहायनामानि भूमिकाः | |
| focus order | फोकसक्रमः | |
| contrast | विपरीतता / वैषम्यम् | |
| keyboard trap | कीबोर्डपञ्जरः | |
| alt text | विकल्पपाठः | |
| reduced motion | मन्दगतिविकल्पः | |
| WCAG-class | अभिगम्यस्तरवर्गः | not brand lock |
श्लोकः १ (अनुष्टुभ्)
अभिगम्यताधर्मस्तस्माज्जनपूर्णता ॥१॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
यदि सेवा एकनेत्राय एव तदा अर्धं सत्यम् ।
अभिगम्यताधर्मस्तस्माज्जनपूर्णता ॥१॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| एकनेत्राय | one mode only |
| जनपूर्णता | full public |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः २ (अनुष्टुभ्)
पञ्जरे फोकसे जनो न गच्छेत् ॥२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
कीबोर्डपथः सर्वकर्मसु सिध्येत् ।
पञ्जरे फोकसे जनो न गच्छेत् ॥२॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| कीबोर्डपथः | keyboard path |
| पञ्जरे फोकसे | focus trap |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ३ (अनुष्टुभ्)
शून्यनाम्नि बटनं अन्धाय न अस्ति ॥३॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
नाम अर्थ भूमिका स्थितयः यन्त्रैः पठ्याः ।
शून्यनाम्नि बटनं अन्धाय न अस्ति ॥३॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| नाम अर्थ भूमिका | name role state |
| अन्धाय | to AT users |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ४ (अनुष्टुभ्)
रक्तमेव दोषः इति वर्णान्धा न पश्येयुः ॥४॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
विपरीतता मिता वर्णैः अर्थं मा वहतु एकाकि ।
रक्तमेव दोषः इति वर्णान्धा न पश्येयुः ॥४॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| विपरीतता | contrast |
| वर्णान्धा | color blind |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ५ (उपजाति)
सजीवपথে कार्या ।
केवलं लिट्
पूर्णसत्यं न ददाति ॥५॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
सहायकयन्त्रे स्पॉटपरीक्षा
सजीवपথে कार्या ।
केवलं लिट्
पूर्णसत्यं न ददाति ॥५॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| स्पॉटपरीक्षा | spot check |
| केवलं लिट् | lint only |
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ६ (अनुष्टुभ्)
पश्चात् लज्जा पूर्वतो द्वारं श्रेयः ॥६॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
गुणद्वारे अभिगम्यपरीक्षा अंशतः बाध्या ।
पश्चात् लज्जा पूर्वतो द्वारं श्रेयः ॥६॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| बाध्या | blocking where critical |
| पश्चात् लज्जा | lawsuit later |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ७ (अनुष्टुभ्)
वेगेन रोगिणं मा पीडय ॥७॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
मन्दगतिविकल्पः चलच्चित्रेषु देयः ।
वेगेन रोगिणं मा पीडय ॥७॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| मन्दगतिविकल्पः | prefers-reduced-motion |
| रोगिणम् | vestibular sensitivity |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ८ (अनुष्टुभ्)
अलङ्कारे एव स्थिता अभिगम्यता मिथ्या ॥८॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
स्वाम्यं उत्पादस्य न केवलं पोस्टरस्य ।
अलङ्कारे एव स्थिता अभिगम्यता मिथ्या ॥८॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| पोस्टरस्य | poster only |
| अलङ्कारे | decoration |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ९ (अनुष्टुभ्)
अभिगम्यजनान् विना जयो अर्धजयः ॥९॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
प्रयोगेषु माप्यं यदि पक्षपातं वहेत् तदा अशुद्धम् ।
अभिगम्यजनान् विना जयो अर्धजयः ॥९॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| पक्षपातम् | biased metric population |
| अर्धजयः | half win |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः १० (उपजाति)
अभिगम्यता जनानाम् ।
उभौ सुखे
तन्त्रं पूर्णम् ॥१०॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
अभियन्तानुभवः निर्मातृणां
अभिगम्यता जनानाम् ।
उभौ सुखे
तन्त्रं पूर्णम् ॥१०॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| निर्मातृणां | builders |
| जनानाम् | end users |
सन्धिः: DevEx is inward; accessibility is outward inclusion.
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ११ (अनुष्टुभ्)
एभिरभिगम्यताधर्मः जनपूर्णसमन्वितः ॥११॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
कीबोर्डो नाम विपरीतं यन्त्रं द्वारं पञ्चकम् ।
एभिरभिगम्यताधर्मः जनपूर्णसमन्वितः ॥११॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| पञ्चकम् | five limbs |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः १२ (अनुष्टुभ्)
मितं द्वारं क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
इत्यभिगम्यताधर्मसारो जनपूर्णसमन्वितः ।
मितं द्वारं क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| जनपूर्णम् | full populace |
| तन्त्रधर्मः | platform dharma |
उपसंहारन्यायः: यः न प्रविशति सः न सेवितः।
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकसूची
१. अभिगम्यबीजम्
२. कीबोर्डपथः
३. नामार्थः
४. विपरीतता
५. सहायकयन्त्रम्
६. द्वारसन्धिः
७. गतिविवेकः
८. स्वाम्यम्
९. गुणसन्धिः
१०. अनुभवसन्धिः
११. पञ्चाङ्गअभिगम्यम्
१२. अभिगम्यताधर्मः
सन्दर्भाः
- Prior: quality gates 2026-08-22; DevEx 2026-08-28; experiments 2026-08-21.
- Domain: accessibility keyboard AT CI gates.
- Style: no em dash; no Oxford comma in English clauses.