कर्मपुस्तिकादर्मः। नामसेवारक्षायां (१५ सितम्बे) नाम। अत्र विपत्तौ किं करणीयम् लेख्यम्। रनबुक, परीक्षा, स्वचालनम्, जीर्णता। न विकिकल्पना; कर्मपुस्तिकादर्मः।
English · overview (minimizable)
English title
कर्मपुस्तिकादर्मः: A Metrical Codification of Runbooks
Context and topics
This verse treatise is part of the 2026 Sanskrit systems series (reader format). Primary topics: runbooks, operations, sre and documentation.
How to read
- Default view is Sanskrit-first (verses and Devanāgarī apparatus).
- Open other
<details>blocks for पदच्छेद and gloss tables where present. - From 2026-09-22 onward, new posts also ship full per-verse word-for-word English inside each verse’s details.
Note
This English block is intentionally minimizable. It does not replace the Sanskrit text.
पूर्ण-शीर्षकम्
कर्मपुस्तिकादर्मः: A Metrical Codification of Runbooks
परम्परा-सन्धिः
| पूर्वं | अत्र किम् उपचीयते | किं न पुनरुच्यते |
|---|---|---|
| चेतावनीन्यायः (१७ जुलै) | pages | runbook on alert |
| घटनाप्रतिक्रिया (१० जुलै) | IR process | step books |
| आदर्शमार्गः (२६ अगस्त) | golden path | ops path when broken |
| इदम् | runbook test freshness automation link | - |
ग्राह्य-त्याज्य-विवेकः
ग्राह्यम्
१. आह्वानसन्धिः: every page links a book
२. क्रमशःपदानि: numbered doable steps
३. परीक्षा: game-day execute the book
४. जीर्णताचिह्नम्: last verified date
५. स्वचालनसन्धिः: toil steps become code
६. पश्चमार्गः: rollback/stop conditions
७. स्वाम्यम्: owner for the book
त्याज्यम्
- novel-length unread books
- runbooks never opened in drills
- alerts with no link
अध्याय-योजना
| प्रकरणम् | विषयः | छन्दः | श्लोकाः |
|---|---|---|---|
| १ | मङ्गलं बीजं च | अनुष्टुभ् | २ |
| २ | मूलतत्त्वानि | अनुष्टुभ् | २ |
| ३ | मुख्यविधिः | उपजाति | १ |
| ४ | रक्षा · विधिः | अनुष्टुभ् | २ |
| ५ | विवेक · सीमा | अनुष्टुभ् | २ |
| ६ | पूर्वसन्धिः | उपजाति | १ |
| ७ | उपसंहारः | अनुष्टुभ् | २ |
पारिभाषिक-कोशः
| आधुनिकम् | संस्कृतम् | टिप्पणी |
|---|---|---|
| runbook | कर्मपुस्तिका / रनबुक | |
| playbook | क्रीडापुस्तिका | related IR |
| toil | क्लिष्टपुनःकर्म | |
| verified date | परीक्षातिथिः | |
| automation | स्वचालनम् | |
| stop condition | स्तम्भशर्त | |
| escalation | उन्नयनम् | |
| checklist | सूचीकर्म | |
| incident command link | घटनानायकसन्धिः | |
| executable runbook | चालयितृपुस्तिका | as code |
श्लोकः १ (अनुष्टुभ्)
कर्मपुस्तिकादर्मस्तस्माद् शान्तक्रियासेतुः ॥१॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
आह्वाने यदि मार्गः न दृश्येत तदा क्रोधः ।
कर्मपुस्तिकादर्मस्तस्माद् शान्तक्रियासेतुः ॥१॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| मार्गः न दृश्येत | no path on page |
| शान्तक्रियासेतुः | calm action bridge |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः २ (अनुष्टुभ्)
बिना सन्धिं पुस्तिका अरण्ये तिष्ठति ॥२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
आह्वानसन्धिः अनिवार्यः प्रत्येकं चेतायाम् ।
बिना सन्धिं पुस्तिका अरण्ये तिष्ठति ॥२॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| आह्वानसन्धिः | alert-to-runbook link |
| अरण्ये | in the wiki jungle |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ३ (अनुष्टुभ्)
महाकाव्यं न पुस्तिका केवलं गद्यम् ॥३॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
क्रमपदानि लघूनि सत्यानि चालयितुं योग्यानि ।
महाकाव्यं न पुस्तिका केवलं गद्यम् ॥३॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| चालयितुं योग्यानि | executable steps |
| महाकाव्यम् | epic prose |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ४ (अनुष्टुभ्)
क्रीडादिवसे चालयेद् यावत् पदानि सिध्यन्ति ॥४॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
परीक्षा विना पुस्तिका मिथ्याशान्तिरुदाहृता ।
क्रीडादिवसे चालयेद् यावत् पदानि सिध्यन्ति ॥४॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| क्रीडादिवसे | game day |
| मिथ्याशान्तिः | false calm |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ५ (उपजाति)
नवीकरणं नियतम् ।
पुराणपुस्तिका
नवं यन्त्रं हन्ति ॥५॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
जीर्णताचिह्नं तिथ्या सहितं
नवीकरणं नियतम् ।
पुराणपुस्तिका
नवं यन्त्रं हन्ति ॥५॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| जीर्णताचिह्नम् | stale marker |
| पुराणपुस्तिका | old book vs new system |
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ६ (अनुष्टुभ्)
पुस्तिका तु मानवाय अवशिष्टे विवेके ॥६॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
स्वचालनं यत्र क्लिष्टं पुनः पुनः तत्र कुर्यात् ।
पुस्तिका तु मानवाय अवशिष्टे विवेके ॥६॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| क्लिष्टं पुनः | toil |
| अवशिष्टे विवेके | remaining judgment |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ७ (अनुष्टुभ्)
केवलं अग्रे गच्छ इति वीरता मूढा ॥७॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
पश्चमार्गः स्तम्भशर्तश्च लेख्यौ ।
केवलं अग्रे गच्छ इति वीरता मूढा ॥७॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| पश्चमार्गः | rollback path |
| स्तम्भशर्त | stop when worse |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ८ (अनुष्टुभ्)
अनाथपुस्तिका विपत्तौ मौनं ददाति ॥८॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
स्वाम्यं पुस्तकस्य स्पष्टं जागरणे च ।
अनाथपुस्तिका विपत्तौ मौनं ददाति ॥८॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| अनाथपुस्तिका | orphan runbook |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः ९ (अनुष्टुभ्)
पुस्तिका चेतां पूरयति सत्येन ॥९॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
चेतावनीन्यायः पुस्तिकां याचते बाध्यतया ।
पुस्तिका चेतां पूरयति सत्येन ॥९॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| बाध्यतया | as a requirement |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः १० (उपजाति)
घटनायां चालयति ।
उभयोः विना
लेखः स्वप्नः ॥१०॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
अव्यवस्थायन्त्रं पुस्तिकां परीक्षते
घटनायां चालयति ।
उभयोः विना
लेखः स्वप्नः ॥१०॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| अव्यवस्थायन्त्रम् | chaos |
| लेखः स्वप्नः | doc is a dream |
सन्धिः: chaos validates runbooks under control.
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ११ (अनुष्टुभ्)
एभिः कर्मपुस्तिकादर्मः शान्तक्रियासमन्वितः ॥११॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
सन्धिः पदानि परीक्षा जीर्णता स्वचालनं पञ्चकम् ।
एभिः कर्मपुस्तिकादर्मः शान्तक्रियासमन्वितः ॥११॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| पञ्चकम् | five limbs |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः १२ (अनुष्टुभ्)
मितं कर्म क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
इति कर्मपुस्तिकादर्मसारो शान्तक्रियासमन्वितः ।
मितं कर्म क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| मितं कर्म | measured action |
| तन्त्रधर्मः | platform dharma |
उपसंहारन्यायः: लिख; परीक्षा कुरु; जीर्णं मा रक्ष।
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकसूची
१. पुस्तिकाबीजम्
२. आह्वानसन्धिः
३. क्रमपदानि
४. परीक्षा
५. जीर्णता
६. स्वचालनम्
७. पश्चमार्गः
८. स्वाम्यम्
९. चेतासन्धिः
१०. अव्यवस्थासन्धिः
११. पञ्चाङ्गपुस्तिका
१२. कर्मपुस्तिकादर्मः
सन्दर्भाः
- Prior: alerting 2026-07-17; incident 2026-07-10; golden path 2026-08-26; chaos 2026-07-27.
- Domain: runbooks verification toil automation.
- Style: no em dash; no Oxford comma in English clauses.