English title

लागतशास्त्रम्: A Metrical Codification of Cloud Cost Discipline

Context and topics

This verse treatise is part of the 2026 Sanskrit systems series (reader format). Primary topics: finops, cost, sre and cloud.

How to read

• Default view is Sanskrit-first (verses and Devanāgarī apparatus).
• Open other <details> blocks for पदच्छेद and gloss tables where present.
• From 2026-09-22 onward, new posts also ship full per-verse word-for-word English inside each verse’s details.

Note

This English block is intentionally minimizable. It does not replace the Sanskrit text.

लागतशास्त्रम्: A Metrical Codification of Cloud Cost Discipline

ग्राह्यम्

१. एककमूल्यम्: cost per useful unit
२. व्यर्थनाशः: idle and orphan waste
३. दर्शानम्: showback to owners
४. समयसत्यम्: hourly/daily visibility
५. प्रतिबद्धता: commits only with forecast
६. रक्षासन्धिः: do not starve reliability blindly
७. लेबलधर्मः: allocation tags required

त्याज्यम्

• bill shock only monthly
• optimize by deleting backups blindly
• no owner on spend

पदच्छेदः
बिना लागतबीजम् न सिध्यति तन्त्रकर्म यथाविधि । लागतशास्त्रम् ततः प्रोक्तो धर्मः सेवनरक्षणे ॥१॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
एककमूल्यम् न दण्डमात्रं स्याद् विवेकः साझजीवने । मित्या सत्येन मार्गेण जनहितं प्रवर्धयेत् ॥२॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
व्यर्थनाशः यथावस्थितं लेख्यं यन्त्रे न हृदि गूढकम् । सङ्कटे विस्मृतिर्मास्तु यदि शास्त्रं स्थिरं भवेत् ॥३॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
दर्शनधर्मः सीमाभिः बद्धं स्याद् अनन्तं मा प्रवर्तताम् । अमितवृत्तिर्हि नाशाय साझसेवनकर्मणि ॥४॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
लेबलबन्धनम् हृदयं शास्त्रस्य प्रोक्तं यत्र सत्यं क्रियासु बद्धम् । एतद् विना तु केवलं शब्दो मन्दो भवेत् सेवनधर्महीनः ॥५॥

वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।

पदच्छेदः
प्रतिबद्धविवेकः रक्ष्यं पूर्वं पश्चाद् विस्तारः कल्प्यताम् । मूलनाशे शाखाः सर्वाः स्वयमेव पतन्ति हि ॥६॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
रक्षासन्धिः अभिलेखेन सत्यं स्याद् गूढे नो विश्वासः । पठ्यं माप्यं च दृश्यं स्यात् तन्त्रसत्यस्य लक्षणम् ॥७॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
निर्गमनसत्यम् विफले शिक्षेत् नियन्त्रितप्रयोगे । अनियन्त्रिते तु दाहः स्याज्जनहिताय नो मतः ॥८॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
क्षमतासन्धिः काले परीक्षेत न तु कल्पनया वदेत् । अप्रतीक्षितं रक्षणं मिथ्याशान्तिरुदाहृता ॥९॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
पूर्वशास्त्रैः सन्धिं कुर्याद् क्षेत्रसन्धिः न तु पुनरुक्तिम् । नवं तत्त्वं यद् उपचीयेत तदेव पद्येषु विवृणोतु ॥१०॥

वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।

पदच्छेदः
पञ्चाङ्गं पञ्चाङ्गलागतः मूलं स्याद् रक्षासमन्वितम् । एभिर्विना न सिद्ध्येत् दीर्घजीवि तन्त्रकम् ॥११॥

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

पदच्छेदः
इति लागतशास्त्रम् सारोऽयं सेवारक्षासमन्वितः । मितं सत्यं क्रियायोग्यं तन्त्रधर्मः स उच्यते ॥१२॥

उपसंहारन्यायः: मित्या रक्षयेत् साझसेवाम्।

वृत्तमिति: ८-८-८-८।

१. लागतबीजम्
२. एककमूल्यम्
३. व्यर्थनाशः
४. दर्शनधर्मः
५. लेबलबन्धनम्
६. प्रतिबद्धविवेकः
७. रक्षासन्धिः
८. निर्गमनसत्यम्
९. क्षमतासन्धिः
१०. क्षेत्रसन्धिः
११. पञ्चाङ्गलागतः
१२. उपसंहारः

1. Prior series on vedantmadane.github.io (foundation Jul 1-12 and neighboring posts).
2. Domain practice: FinOps, unit cost, idle waste, commit discount, showback.
3. Style: no em dash; no Oxford comma in English clauses.