बहुपक्षगूहनम्। संकेतगुप्तिशास्त्रे (३ जुलै) एकपक्षगूहनं; शून्यज्ञानप्रमाणे (५ जुलै) सत्यं विना स्फुटनम्। अत्र नवीनं प्रकरणम्: बहवः मिलित्वा कथं गुह्यं साधयेयुः यथा एको न सर्वज्ञः स्यात्। गुह्यविभागः, सीमाबीजम्, संयोगसाधनम्, t-of-n विश्वासः। एकलहस्ताक्षर-विस्तारमात्रं न; बहुपक्षन्यायः।
English · overview (minimizable)
English title
बहुपक्षगूहनम्: A Metrical Codification of Multiparty Computation and Threshold Cryptography
Context and topics
This verse treatise is part of the 2026 Sanskrit systems series (reader format). Primary topics: cryptography, mpc, threshold, secret-sharing and multiparty.
How to read
- Default view is Sanskrit-first (verses and Devanāgarī apparatus).
- Open other
<details>blocks for पदच्छेद and gloss tables where present. - From 2026-09-22 onward, new posts also ship full per-verse word-for-word English inside each verse’s details.
Note
This English block is intentionally minimizable. It does not replace the Sanskrit text.
पूर्ण-शीर्षकम्
बहुपक्षगूहनम्: A Metrical Codification of Multiparty Computation and Threshold Cryptography
परम्परा-सन्धिः
| पूर्वं | अत्र किम् उपचीयते | किं न पुनरुच्यते |
|---|---|---|
| संकेतगुप्तिशास्त्रम् | सम/विषमबीजम्, हस्ताक्षरः | OTP/MAC-विवरणम् |
| शून्यज्ञानप्रमाणम् | साक्ष्यं विना सत्यम् | संक्षेपप्रमाणविस्तारः |
| बाड़रक्षा / सम्मतिः | गणः, नेता | Raft-पङ्क्तिशुद्धिः |
| इदं शास्त्रम् | गुह्यविभागः, सीमा, संयोगसाधनम्, t-of-n | - |
ग्राह्य-त्याज्य-विवेकः
ग्राह्यम्
१. प्रयोजनम्: compute on private inputs without a full reveal.
२. गुह्यविभागः: secret sharing; shares alone leak little.
३. सीमा (t, n): any t reconstruct; fewer learn nothing (ideal).
४. सीमाबीजम् / सीमाहस्ताक्षरः: threshold key and signature.
५. संयोगसाधनम्: MPC protocols as joint circuits/gates.
६. विश्वाससीमा: honest-majority vs dishonest-majority models (सारः).
७. दुर्बलपक्षसहिष्णुता: dropouts; abort vs robustness (सारः).
त्याज्यम्
- विशिष्टवक्ररेखा-पैरामीटराः।
- पूर्णप्रोटोकॉलपङ्क्त्यनुवादः।
- पूर्वपद्येषु गताः ZK-त्रिगुणविस्ताराः।
अध्याय-योजना
| प्रकरणम् | विषयः | छन्दः | श्लोकाः |
|---|---|---|---|
| १ | मङ्गलं प्रयोजनं च | अनुष्टुभ् | २ |
| २ | गुह्यविभागः | अनुष्टुभ् | २ |
| ३ | सीमा t-of-n | उपजाति | १ |
| ४ | सीमाबीजं हस्ताक्षरश्च | अनुष्टुभ् | २ |
| ५ | संयोगसाधनम् (MPC) | अनुष्टुभ् | २ |
| ६ | विश्वास · विफलता | उपजाति | १ |
| ७ | उपसंहारः | अनुष्टुभ् | २ |
पारिभाषिक-कोशः
| आधुनिकम् | संस्कृतम् | टिप्पणी |
|---|---|---|
| multiparty computation | बहुपक्षगूहनम् / संयोगसाधनम् | |
| secret sharing | गुह्यविभागः | |
| share | अंशः / भागः | |
| threshold (t of n) | सीमा (t मध्ये n) | |
| reconstruct | पुनःसंयोगः / पुनरुद्धारः | |
| dealer | वितरकः | |
| threshold signature | सीमाहस्ताक्षरः | |
| threshold decryption | सीमाविगूहनम् | |
| honest majority | सत्यबहुमतम् | |
| malicious adversary | दुष्टविपक्षः | |
| abort | विरामः / त्यागः | |
| robustness | दृढसाधनता |
श्लोकः १ (अनुष्टुभ्)
तथापि कार्यं सिध्येत बहुपक्षं तदुच्यते ॥१॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
गुह्यं यदा बहूनां स्यात् एकः न एव हि पश्यति ।
तथापि कार्यं सिध्येत बहुपक्षं तत् उच्यते ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| गुह्यं बहूनाम् | secret held across many |
| एको नैव पश्यति | no single party sees all |
| कार्यं सिध्येत | the joint function still completes |
| बहुपक्षम् | multiparty (setting) |
वृत्तमिति: ८-८-८-८।
श्लोकः २ (अनुष्टुभ्)
एतत् संयोगसाधनस्य बीजं शास्त्रे प्रकीर्तितम् ॥२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
न्यासः पृथक् पृथक् गोप्यः फलम् एकं प्रकाश्यते ।
एतत् संयोगसाधनस्य बीजं शास्त्रे प्रकीर्तितम् ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| न्यासः | input / deposit of private data |
| पृथक् गोप्यः | each kept private |
| फलम् एकम् | single joint output |
| संयोगसाधनम् | MPC |
श्लोकः ३ (अनुष्टुभ्)
एकोऽंशो न हि जानाति रहस्यं केवलं स्वकम् ॥३॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
गुह्यं विभज्य अंशेषु दद्यात् वितरकः जनान् ।
एकः अंशः न हि जानाति रहस्यं केवलं स्वकम् ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| विभज्य | having split |
| अंशेषु | into shares |
| वितरकः | dealer |
| एकोऽंशः | a single share |
| न जानाति रहस्यम् | does not learn the full secret |
सन्धिः: एकः + अंशः → एकोऽंशः।
श्लोकः ४ (अनुष्टुभ्)
ऊनैस्तु योगे नैव स्यात् विभागन्याय एष हि ॥४॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
यावताम् अंशानां योगे गुह्यं पुनः उद्भवेत् ।
ऊनैः तु योगे न एव स्यात् विभागन्यायः एषः हि ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| यावताम् अंशानाम् | of sufficiently many shares |
| पुनरुद्भवेत् | secret reconstructs |
| ऊनैः | with fewer (below threshold) |
| विभागन्यायः | secret-sharing law |
श्लोकः ५ (उपजाति)
तस्यां मिलत्सु पुनरुद्भवः स्यात् ।
तस्या ऋते तु न हि किञ्चिद् आप्यं
न्यासे बहूनां विधिर् एष कथ्यते ॥५॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
यावती सीमा गणिता स्थिता चेत् तस्यां मिलत्सु पुनरुद्भवः स्यात् ।
तस्याः ऋते तु न हि किञ्चित् आप्यं न्यासे बहूनां विधिः एषः कथ्यते ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| यावती सीमा | threshold cardinality t |
| मिलत्सु | when that many meet |
| तस्या ऋते | without that many |
| न किञ्चिद् आप्यम् | nothing (ideal) is learned |
| न्यासे बहूनाम् | in the multiparty deposit |
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ६ (अनुष्टुभ्)
केवलेष्वंशकेष्वेकं न हस्ताक्षरम् आप्नुयात् ॥६॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
सीमाबीजं विभक्तं स्यात् अंशेषु न तु पूर्णकम् ।
केवलेषु अंशकेषु एकं न हस्ताक्षरम् आप्नुयात् ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| सीमाबीजम् | threshold private key material |
| विभक्तम् | shared |
| केवलेष्वंशकेषु | with shares alone (below t) |
| न हस्ताक्षरम् | cannot forge the group signature |
श्लोकः ७ (अनुष्टुभ्)
प्रकाश्यबीजेन लोकस्तु परीक्षेत यथा पुरा ॥७॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
सीमासङ्ख्या मिलित्वा तु चिह्नम् एकं विरच्यते ।
प्रकाश्यबीजेन लोकः तु परीक्षेत यथा पुरा ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| मिलित्वा | having gathered t parties |
| चिह्नमेकम् | one threshold signature |
| प्रकाश्यबीजेन | with the joint public key |
| यथा पुरा | as in ordinary verify (from गुप्तिशास्त्रम्) |
श्लोकः ८ (अनुष्टुभ्)
मध्ये न स्फुटता न्यासस्य फले तु स्यात् प्रकाशता ॥८॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
योगद्वारैः क्रमात् कार्यं गोप्यैः न्यासैः प्रवर्तते ।
मध्ये न स्फुटता न्यासस्य फले तु स्यात् प्रकाशता ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| योगद्वारैः | via (boolean/arithmetic) gates in the protocol |
| गोप्यैर्न्यासैः | on private inputs |
| मध्ये न स्फुटता | intermediate values stay hidden (ideal) |
| फले प्रकाशता | only the output is public |
श्लोकः ९ (अनुष्टुभ्)
एतत् संयोगसाधनस्य स्वरूपं सारतो मतम् ॥९॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
संवादेन एव साधन्ति न केन्द्रस्थः हि नाथकः ।
एतत् संयोगसाधनस्य स्वरूपं सारतः मतम् ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| संवादेन | by interactive messages |
| न केन्द्रस्थो नाथकः | no central trusted owner of all inputs |
| स्वरूपं सारतः | essence of MPC |
श्लोकः १० (उपजाति)
स्याद् दुष्टसङ्ख्या तु ततोऽल्पिका स्यात् ।
विफले पक्षे क्वचिद् एव विरामः
क्वचित् तु कार्यं दृढम् एव साध्यम् ॥१०॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
सत्येषु बहुषु यदा विश्वासः स्यात् दुष्टसङ्ख्या तु ततः अल्पिका स्यात् ।
विफले पक्षे क्वचित् एव विरामः क्वचित् तु कार्यं दृढम् एव साध्यम् ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| सत्येषु बहुषु | honest-majority setting |
| दुष्टसङ्ख्या अल्पिका | fewer malicious |
| विरामः | abort security |
| दृढम् साध्यम् | robust completion despite faults |
वृत्तमिति: एकादशाक्षराः पादाः।
श्लोकः ११ (अनुष्टुभ्)
एको मा भूत् समग्राणां पतिर्गुह्यस्य कर्हिचित् ॥११॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
विभज्य रक्षेत् अंशान् तु योजयित्वा फलं वदेत् ।
एकः मा भूत् समग्राणां पतिः गुह्यस्य कर्हिचित् ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| विभज्य रक्षेत् | split and guard shares |
| योजयित्वा फलं वदेत् | combine only for the output |
| एको मा भूत् पतिः | no single lord of the whole secret |
सन्धिः: रक्षेत् + अंशान् → in verse रक्षेदंशास्तु (रक्षेद् + अंशांस्तु)।
श्लोकः १२ (अनुष्टुभ्)
बहुपक्षगूहनं नाम तदा शास्त्रं प्रवर्तते ॥१२॥
पदच्छेदः · शब्दार्थः · व्युत्पत्तिः
पदच्छेदः
गुप्तेः परं यदा योगः बहूनां गोप्यसाधनम् ।
बहुपक्षगूहनं नाम तदा शास्त्रं प्रवर्तते ॥
| पदम् | अर्थः |
|---|---|
| गुप्तेः परम् | beyond single-party crypto |
| बहूनां गोप्यसाधनम् | private joint computation |
| प्रवर्तते | this treatise proceeds |
उपसंहारन्यायः: गुप्तिः एकस्य रहस्यम्; शून्यज्ञानम् सत्यं विना स्फुटनम्; बहुपक्षम् बहूनां योगे विना एकाधिपत्यम्।
श्लोकसूची
१. बहूनां गुह्यम् · एको न पश्यति
२. न्यासः गोप्यः · फलम् एकम्
३. गुह्यविभागः
४. योगे उद्भवः · ऊने न
५. सीमा t-of-n
६. सीमाबीजम्
७. सीमाहस्ताक्षरः
८. योगद्वारैः गणना
९. न केन्द्रनाथकः
१०. विश्वास · विरामः · दृढता
११. विभज · योजय · एको मा पतिः
१२. गुप्तेः परं बहुपक्षम्
अग्रे (नेदं प्रकरणम्)
- सेवास्तररक्षा: SLO, error budgets, graceful degradation.
- अभिलेखतन्त्रम्: ledgers / append-only audit (सम्मति-गुप्तिसन्धिः).
सन्दर्भाः
- Shamir: How to share a secret.
- Goldreich: Foundations of cryptography (MPC chapters).
- Cramer, Damgard and Nielsen: Secure multiparty computation and secret sharing.
- Desmedt; Shoup: threshold cryptography (survey-level).
- पूर्वतनी: संकेतगुप्तिशास्त्रम् (२०२६-०७-०३); शून्यज्ञानप्रमाणम् (२०२६-०७-०५)।