Twenty-two verses across seven chapters cover DCF valuation, free cash flow, WACC, M&A, balance sheet mechanics, time value of money, forecasting and CAPM. Each section uses a meter suited to its density – from पञ्चचामर and मत्तमयूर for valuation through शार्दूलविक्रीडित for the grand summary. This edition presents the full text with verse-by-verse lexical notes.

## अध्याय १: व्यापार-मूल्यनिर्धारणम् (Company Valuation) ### मूल्य-सिद्धान्तः (Principles of Valuation) – पञ्चचामर

श्लोकः १ (पञ्चचामर)

धनं प्रवाहमागतं विचार्य मूल्यनिश्चयः ।
कृतं विवृद्धिलाभयोर्बलादिहार्थवेदिभिः ।
इमामुपेत्य संविदं तु लाभकारितावशात् ।
विधीयतेऽपकृष्टमूल्यमानमेव संमतम् ॥ १॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

धनं_प्रवाहमागतं – आगतः धनप्रवाहः (Cash Flow)।
विचार्य_मूल्यनिश्चयः – विचार्य (वि + चर् + ण्यत्), मूल्यस्य निश्चयः (Valuation)।
विवृद्धिलाभयोर्बलात् – विवृद्धिः (Growth) तथा लाभः (Profitability) तयोः बलात्।
विधीयतेऽपकृष्टमूल्यमानम् – अपकृष्ट (Discounted, अप + कृष् + क्त) मूल्यस्य मानम् (Measurement)। Discounted Valuation.

### कार्यवाहकद्रव्य-प्रवाहः (Free Cash Flow) – मत्तमयूर

श्लोकः २ (मत्तमयूर)

दीप्तो लाभः शुद्धकरोज्झः क्षययुक्तः ।
मूलार्थस्त्यक्तोऽथ चलार्थान्तरहीनः ।
शुद्धोऽसौ मुक्तोऽपि धनानां प्रसरो वै ।
अंशानां दत्तर्णकृतेऽसौ उभयोस्स्यात् ॥ २॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

दीप्तो_लाभः – सञ्चालन-लाभः (Operating Profit)।
शुद्धकरोज्झः – कर-मुक्तः (NOPAT)। कर (Tax), उज्झ (Free from, उज्झ् धातोः)।
क्षययुक्तः – क्षयेन (Depreciation/Amortization) युक्तः (Added back)।
मूलार्थस्त्यक्तोऽथ – मूल-अर्थः (Capital Expenditure / Capex) त्यक्तः (Deducted)।
चलार्थान्तरहीनः – चल-अर्थस्य (Working Capital) अन्तरेण (By the delta) हीनः (Minus)।
मुक्तोऽपि_धनानां_प्रसरो – मुक्तः (Free) धनानां प्रसरः (Cash Flow)। Unlevered Free Cash Flow.

### भाराक्रान्त-मूलधन-व्ययः (WACC Formulation) – सुवदना

श्लोकः ३ (सुवदना)

भाराक्रान्तं व्ययं ज्ञातुमुदितमिदमहो सूत्रकमिहा ।
कृत्स्नेऽर्थे यदृणं तद्गुणितमपि च व्ययाद्धीनकरतः ।
अंशोऽपि स्वव्ययाद् गुणित इह स तथाऽस्मिन् योगफलदम् ।
तन्मूल्यं निश्चितं निखिलधनसमुदाये भारितमतः ॥ ३॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

भाराक्रान्तं_व्ययं – भार-आक्रान्तं (Weighted) व्ययम् (Cost)। WACC.
कृत्स्नेऽर्थे_यदृणं – कृत्स्ने अर्थे (In total capital D+E) यत् ऋणं (Whatever is Debt D)।
तद्गुणितमपि_च_व्ययाद्धीनकरतः – तस्य व्ययात् (Cost of debt) हीन-करतः (Minus tax, 1-t) गुणितम्।
अंशोऽपि_स्वव्ययाद्_गुणित – अंशः (Equity E/(D+E)) स्व-व्ययात् (Cost of Equity) गुणितः।

### कालद्वय-मूल्यं तथा स्वामि-मूल्यम् (Two-Stage DCF & Equity Bridge) – दण्डक

श्लोकः ४ (दण्डक)

प्रथमसमयनिश्चितंमूल्यमादायवैशाश्वतंमूल्यमैक्येनयोगःकृतः ।
वणिजविभवमानतःस्थाप्यतेऽकर्मणंयोजितंभारकंत्यज्यतेस्वामिनाम् ।
सुलभविमलभावनानिर्मितापण्डितैःसर्वथायौक्तिकीनिश्चितिःपूर्णशः ।
गुणनविहितयोगतःप्राप्तमेतत्फलंमूल्यरूपंत्विदंदृश्यते ॥ ४॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

प्रथमसमयनिश्चितं – प्रथम-समये (Explicit forecast period / Stage 1) निश्चितम्।
शाश्वतं_मूल्यम् – निरन्तर-मूल्यम् (Continuing/Terminal Value / Stage 2)।
वणिजविभवमानतः – व्यापार-सम्पत्तेः मानात् (From Enterprise Value)।
स्थाप्यतेऽकर्मणं – अकर्मण-सम्पत्तिः (Non-operating assets) स्थाप्यते/योज्यते।
भारकं_त्यज्यते_स्वामिनाम् – भारकम् (Net debt and debt-like items) त्यज्यते (Deducted) स्वामिनां कृते (To get Equity Value)।

## अध्याय २: विलयन-ग्रहण-शास्त्रम् (Introduction to M&A) ### विलयन-कारणानि (Reasons for M&A) – वंशस्थम्

श्लोकः ५ (वंशस्थम्)

विपक्षनाशाय च लाभहेतवे ।
नवाधिकाराय च ज्ञानवृद्धये ।
सहैकवीर्याय च कर्मचारिणे ।
कृषन्ति चान्यां वणिजो हि सन्ततम् ॥ १॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

विपक्षनाशाय – स्पर्धा-निवारणाय (Eliminate Competition)।
सहैकवीर्याय – सह-एक-वीर्याय (For Synergies)। नव-शब्द-निर्माणम्।
कृषन्ति – कृष् धातुः। गृह्णन्ति (Acquire)।

### क्रेतृ-भेदः (Types of Buyers) – अनुष्टुप्

श्लोकः ६ (अनुष्टुप्)

नैगमाः समवायार्थं दीर्घाशया हरन्ति च ।
वित्तीया अल्पकालाय लाभाय स्युः प्रबन्धकाः ॥ २॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

नैगमाः – निगमेन सम्बद्धाः (Corporate Buyers)।
वित्तीया – वित्तेन सम्बद्धाः (Financial Buyers / PE)।

### व्यवहार-क्रमः (The Deal Process) – अनुष्टुप्

श्लोकः ७ (अनुष्टुप्)

बिन्दुलेखस्ततो गुह्यनियमो ज्ञानसङ्ग्रहः ।
सूक्ष्मपरीक्षा वाग्दानं सन्धिश्चापि प्रजायते ॥ ३॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

बिन्दुलेखः – सङ्क्षिप्त-लेखः (Teaser)।
गुह्यनियमो – गोपनीयता-सन्धिः (Confidentiality Agreement)।
सूक्ष्मपरीक्षा – गहन-अन्वेषणम् (Due Diligence)।

### मूल्यनिर्धारणं दानं च (Valuation & Payment Options) – उपजातिः

श्लोकः ८ (उपजातिः)

मूल्यं हि कल्प्यं धनहीनमानात् ।
साम्येन वा पूर्वविपण्यतुल्यात् ।
देयं धनं सद्यमथांशको वा ।
कर्माधृतं वा खलु लब्धदेयम् ॥ ४॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

धनहीनमानात् – अपकृष्ट-धन-प्रवाहात् (DCF)।
साम्येन – गुणकेन (Multiples)।
सद्यम् – सद्योधनम् (Cash)।
अंशको – भागः (Stock)।
लब्धदेयम् – लप्ते सति देयम् (Earn-out)।

## अध्याय ३: तुल्यविपत्रक-सञ्चारः (Balance Sheet Movements) ### सम्पत्ति-दायित्व-प्रभावः (Asset and Liability Impact) – अनुष्टुप्

श्लोकः ९ (अनुष्टुप्)

सम्पत्तेर्वर्धनं यत्र वित्तहानिस्तदा भवेत् ।
सम्पत्तेश्च क्षये लाभो ज्ञेयस्तुल्यविपत्रके ॥ १॥

श्लोकः १० (अनुष्टुप्)

दायित्वस्य च वृद्धौ तु वित्तलाभो विधीयते ।
तस्य नाशे धनक्षयो गण्यते वित्तकोविदैः ॥ २॥

श्लोकः ११ (अनुष्टुप्)

अन्ततः पूर्वहीनं यद्धनभेदः स उच्यते ।
सम्पद्वृद्धौ ऋणं ज्ञेयं विपरीते धनं तथा ॥ ३॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

तुल्यविपत्रके – तुल्य (Balanced) + विपत्रक (Sheet)। Balance Sheet.
वित्तहानिः – धन-प्रवाहस्य हानिः (Negative Cash Impact)।
पूर्वहीनं – अन्तिमधनात् पूर्वधनस्य वियोगः (Ending - Beginning)।

## अध्याय ४: कालमूल्य-प्रकरणम् (Time Value of Money) ### कालमूल्य-सिद्धान्तः तथा भविष्यन्मूल्यम् (TVM Theory & Future Value) – अनुष्टुप्

श्लोकः १२ (अनुष्टुप्)

श्वो लभ्याद् द्रविणाद् नूनं सद्यो वित्तं विशिष्यते ।
कालमूल्यमिदं तत्त्वं वदन्ति धनकोविदाः ॥ १॥

श्लोकः १३ (अनुष्टुप्)

सैका वृद्धिर्गुणा कार्या सद्योमूल्येन केनचित् ।
तयोर्यद् गुणनं जातं भाविमूल्यं तदुच्यते ॥ २॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

श्वो_लभ्याद्_द्रविणाद् – श्वः (Tomorrow) लभ्यात् द्रविणात् (Than the wealth to be obtained)।
सद्यो_वित्तं – अद्यतनं धनम् (Money today)।
सैका_वृद्धिर् – स-एका वृद्धिः (Interest rate + 1)।
भाविमूल्यं – भविष्यत्-मूल्यम् (Future Value)।

### वर्तमानमूल्य-सूत्रम् (Present Value Formula) – वसन्ततिलका

श्लोकः १४ (वसन्ततिलका)

सैका च वृद्धिरिह वर्षसमानघाता
आगामिवित्तममुया विभजेत् प्रयत्नात् ।
लब्धं फलं खलु भवेदिह सद्यमूल्यं सूत्रं त्विदं निगदितं धनपण्डितैर्नः ॥ ३॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

वर्षसमानघाता – वर्षाणां सङ्ख्यया समानः घातः यस्याः सा (Raised to the power of ‘n’ years)।
आगामिवित्तममुया_विभजेत् – आगामि-धनं (Future Cash Flow) अनया सङ्ख्यया विभजेत् (Divide by)।

## अध्याय ५: भविष्यन्मान-निर्धारणम् (Forecasting P&L and Balance Sheet) ### लाभहानि-प्रकरणम् (P&L Forecasting) – अनुष्टुप्

श्लोकः १५ (अनुष्टुप्)

आयस्तु पूर्ववृद्ध्या च ज्ञेय उद्योगमानतः ।
आयांशेन तु कर्माणि पण्यव्ययं च कल्पयेत् ॥ १॥

श्लोकः १६ (अनुष्टुप्)

स्थिरांशेन क्षयस्तद्वद् ऋणमानेन वृद्धिकम् ।
शून्यमसाधारणं ज्ञेयं करं प्राग्लाभमानतः ॥ २॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

आयांशेन – आयस्य (Revenues) अंशेन (% of)।
पण्यव्ययं – विक्रेतव्य-वस्तूनां व्ययः (COGS)।
प्राग्लाभमानतः – करात् प्राक् यः लाभः तस्य मानात् (Based on EBT)।

### तुल्यविपत्रक-प्रकरणम् (Balance Sheet Forecasting) – अनुष्टुप्

श्लोकः १७ (अनुष्टुप्)

पूर्वे धने प्रवाहं च युक्त्वा सद्योधनं भवेत् ।
आयग्राह्यदिनाभ्यां च ग्राह्यं वित्तं प्रजायते ॥ ३॥

श्लोकः १८ (अनुष्टुप्)

व्ययवस्तुदिनाभ्यां च सञ्चयः कल्प्यते तथा ।
पूर्वयन्त्रे क्षयं त्यक्त्वा मूलव्ययं च योजयेत् ॥ ४॥

श्लोकः १९ (अनुष्टुप्)

देयं व्ययदिनाभ्यां च पूर्वांशे लाभमिश्रितम् ।
आयांशेनान्यसम्पत्तिर्दायित्वं च विधीयते ॥ ५॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

ग्राह्यदिनाभ्यां – ग्राह्य-दिन-सङ्ख्यया (By DSO)।
सञ्चयः – वस्तूनां सङ्ग्रहः (Inventory)।
मूलव्ययं – पूँजी-व्ययः (Capex)।

## अध्याय ६: मूलधन-सम्पत्ति-मूल्यनिर्धारण-प्रतिमानम् (CAPM) ### सिद्धान्त-व्याख्या (CAPM Formula) – अनुष्टुप्

श्लोकः २० (अनुष्टुप्)

विल्मतीक्ष्णो जनो लिण्टो यक्षत्रैणर एव च ।
मूलसम्पत्तिमूल्यानां प्रतिमानमचीकॢपन् ॥ १॥

श्लोकः २१ (अनुष्टुप्)

निर्भयं लाभमादाय विपणेर्लाभभेदतः ।
भयमानेन सङ्गुण्य सम्भाव्यं फलमाप्यते ॥ २॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

विल्मतीक्ष्णो – William Sharpe (विल्म + तीक्ष्ण)। संस्कृत-नामान्तरणम्।
यक्षत्रैणर – Jack Treynor (यक्ष + त्रैणर)।
निर्भयं_लाभम् – भय-रहितं लाभम् (Risk-free return)।
भयमानेन – भयस्य मानेन (By Beta)।

## अध्याय ७: व्यापार-मूल्यनिर्धारण-महासङ्ग्रहः (Comprehensive Summary) ### महासङ्ग्रह-प्रकरणम् (Grand Summary) – शार्दूलविक्रीडितम्

श्लोकः २२ (शार्दूलविक्रीडितम्)

आगामी-प्रवहद्-धनं च वणिजाम् आकल्य यत्नाद् बुधैः कालस्येह च मूल्य-तत्त्व-विधिना हीनीकृतं सर्वशः ।
भारेणापि सुमूल-योजित-व्ययाद् यद् खण्डितं निश्चितं
तद् व्यापार-समग्र-मूल्यम् इति वै शास्त्रेषु सम्गीयते ॥ १॥
पदार्थ-व्युत्पत्तिः (Derivations)

हीनीकृतं – अपकृष्टम् (Discounted)।
सुमूल_योजित_व्ययाद् – मूलधनस्य योजित-व्ययात् (From WACC)।
व्यापार_समग्र_मूल्यम् – Enterprise Value.