This edition presents sixteen अनुष्टुभ् verses on pricing, volatility, efficient markets, value at risk, skewness and kurtosis, beta and performance ratios, hedging and option pricing, GARCH and regime change, prospect theory, principal components, Itô calculus and Monte Carlo simulation with bootstrapping and maximum entropy. The text is attributed to वाक् and is offered here in verse-first form with word-for-word glosses folded beneath each stanza.

योजना (Scope and Structure)

ग्रहीतव्यानि_तत्त्वानि

  • मूल्यनिर्धारणम् (Pricing & Discounting)
  • चाञ्चल्यम् (Volatility & Diffusion)
  • विपणक्षमता (Efficient Market Hypothesis)
  • सङ्कटमूल्यनम् (Value at Risk - VaR)
  • वक्रता_पृथुत्वम् (Skewness, Kurtosis & Pearson distributions)
  • बीटा_मानम् (CAPM Beta, Sharpe, Treynor)
  • रक्षातन्त्राणि (Hedging, Options, Futures, Black-Scholes)
  • गार्क_प्रतिमानम् (GARCH & Time-varying volatility)
  • हानिभीतिः (Loss Aversion & Prospect Theory)
  • मण्टिकारल_विधानम् (Monte Carlo & Bootstrapping)

त्यक्तव्यानि_तत्त्वानि

  • ऐतिहासिक_दृष्टान्ताः (Historical anecdotes like LTCM, Dot-com)
  • सङ्गणक_त्रुटयः (Specific softwareExcel errors)
  • सामान्य_गणित_परिभाषाः (Basic arithmetic definitions)

अध्याय_सङ्ख्या ५ प्रकरणानि · श्लोक_सङ्ख्या १६ श्लोकाः

## १. विपणि-मूल-तत्त्वानि (Market Fundamentals)

श्लोकः १ (अनुष्टुभ्)

भविष्यद्धनलाभांशः वर्तमानार्थमूल्यतः ।
लाभांशमूलमानाभ्यां विपण्यां मूल्यमुच्यते ॥ १ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • भविष्यद्धनलाभांशः Future cash flow and dividend.
  • वर्तमानार्थमूल्यतः From the perspective of present value.
  • लाभांशमूलमानाभ्यां By the measures of dividend and intrinsic value.
  • विपण्यां In the market.
  • मूल्यमुच्यते The price is stated.

श्लोकः २ (अनुष्टुभ्)

यादृच्छिकगतिर्ज्ञेया चाञ्चल्यं मानविच्युतिः ।
सामान्यविततिर्ज्ञेया मूल्यप्रसारनिर्णयः ॥ २ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • यादृच्छिकगतिर्ज्ञेया The random walk is to be known.
  • चाञ्चल्यं Volatility.
  • मानविच्युतिः Standard deviation.
  • सामान्यविततिर्ज्ञेया The normal distribution is to be known.
  • मूल्यप्रसारनिर्णयः For the determination of price diffusion.

श्लोकः ३ (अनुष्टुभ्)

समग्रज्ञानसम्पन्ना विपणिर्दक्षसंज्ञिता ।
त्रिधा सा दक्षता प्रोक्ता हीना मध्याधिका तथा ॥ ३ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • समग्रज्ञानसम्पन्ना Endowed with all information.
  • विपणिर्दक्षसंज्ञिता The market is termed efficient (दक्ष = efficient).
  • त्रिधा Threefold.
  • सा That.
  • दक्षता Efficiency.
  • प्रोक्ता Declared.
  • हीना Weak.
  • मध्याधिका Medium (semi-strong) and strong.
  • तथा Thus.
## २. सङ्कट-मापनम् (Risk Measurement)

श्लोकः ४ (अनुष्टुभ्)

अधोविभक्तमानेन सङ्कटस्य हि मूल्यनम् ।
सर्वाधिकविनाशं च धनरूपेण दर्शयेत् ॥ ४ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • अधोविभक्तमानेन By the lower quantile measure (अधस् = lower, विभक्त = dividedquantile).
  • सङ्कटस्य Of the risk (Replaced non-Sanskrit 'jokhima').
  • हि Indeed.
  • मूल्यनम् Valuation (VaR).
  • सर्वाधिकविनाशं The maximum loss.
  • च And.
  • धनरूपेण In monetary terms.
  • दर्शयेत् It should show.

श्लोकः ५ (अनुष्टुभ्)

पीरसूनुप्रणाल्या च सामान्यनियमोऽधिकः ।
वक्रत्वं च पृथुत्वं च सङ्कटं वर्धयन्ति हि ॥ ५ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • पीरसूनुप्रणाल्या By Pearson's system (पीर = phonetic root, सूनु = son).
  • च And.
  • सामान्यनियमोऽधिकः The normal rule is exceeded.
  • वक्रत्वं Skewness.
  • च And.
  • पृथुत्वं Kurtosis (fat tails).
  • सङ्कटं Risk.
  • वर्धयन्ति Increase.
  • हि Indeed.

श्लोकः ६ (अनुष्टुभ्)

बीटामानेन बुध्येत विपणेर्मूलसङ्कटम् ।
शार्पट्रेनरमानाभ्यां साफल्यं च प्रमीयते ॥ ६ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • बीटामानेन By the Beta measure.
  • बुध्येत One should know.
  • विपणेर्मूलसङ्कटम् The market's fundamental (systematic) risk.
  • शार्पट्रेनरमानाभ्यां By the Sharpe and Treynor measures (शार्प = sharpSharpe, ट्रेनर = Treynor).
  • साफल्यं Performancesuccess.
  • च And.
  • प्रमीयते Is measured.
## ३. रक्षा-तन्त्राणि (Hedging Instruments)

श्लोकः ७ (अनुष्टुभ्)

भविष्यत्पत्रकैश्चैव विकल्पैः क्रयविक्रयैः ।
रक्ष्यते विपणेर्भीतिः लाभहानिविभाजकैः ॥ ७ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • भविष्यत्पत्रकैश्चैव By futures contracts and indeed.
  • विकल्पैः By options.
  • क्रयविक्रयैः By buying (Call) and selling (Put).
  • रक्ष्यते Is hedgedprotected.
  • विपणेर्भीतिः The fear of the market (risk).
  • लाभहानिविभाजकैः By those which divide profit and loss (asymmetric payoffs).

श्लोकः ८ (अनुष्टुभ्)

कृष्णशूलप्रमाणेन मूल्यं तस्य विधीयते ।
यवनैर्माप्यते वेगो डेल्टागामादिभिस्तथा ॥ ८ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • कृष्णशूलप्रमाणेन By the Black-Scholes model (कृष्ण = Black, शूल = Scholespike).
  • मूल्यं Price.
  • तस्य Its.
  • विधीयते Is determined.
  • यवनैर्माप्यते Is measured by the Greeks (यवन = Greek).
  • वेगो Sensitivityvelocity.
  • डेल्टागामादिभिस्तथा Like Delta, Gamma, etc.
## ४. सिद्धान्त-भङ्गः (When Theory Breaks)

श्लोकः ९ (अनुष्टुभ्)

सिद्धान्तभङ्गकालेषु चाञ्चल्यं परिवर्तते ।
कालप्रवृत्तमानेन गार्काख्येन प्रमीयते ॥ ९ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • सिद्धान्तभङ्गकालेषु In times of theory failure.
  • चाञ्चल्यं Volatility.
  • परिवर्तते Changesclusters.
  • कालप्रवृत्तमानेन By a time-varying measure.
  • गार्काख्येन By that named GARCH (गार्क = GARCH, आख्या = name).
  • प्रमीयते Is measured.

श्लोकः १० (अनुष्टुभ्)

पृथुपुच्छं च वक्रत्वं सामान्यं बाधते यदा ।
अज्जालिन्यादिमानैस्तु पारटोनिगमैर्मितम् ॥ १० ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • पृथुपुच्छं Fat tails.
  • च And.
  • वक्रत्वं Skewness.
  • सामान्यं The normal (distribution).
  • बाधते Obstructscontradicts.
  • यदा When.
  • अज्जालिन्यादिमानैस्तु By models like Azzalini's (अज्जालिनी = Azzalini).
  • पारटोनिगमैर्मितम् Measured by Pareto rules (पारटो = Pareto).
## ५. अधो-सङ्कटः उपयोगिता च (Downside Risk and Utility)

श्लोकः ११ (अनुष्टुभ्)

अधोसङ्कटमानेन हानिरेव विचार्यते ।
न्यूनार्धमानयोगेन सत्यं रूपं प्रकाशते ॥ ११ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • अधोसङ्कटमानेन By the measure of downside risk (अधस् = down, सङ्कट = risk).
  • हानिरेव Only loss.
  • विचार्यते Is considered.
  • न्यूनार्धमानयोगेन By the application of lower partial moments.
  • सत्यं True.
  • रूपं Form.
  • प्रकाशते Shines forth.

श्लोकः १२ (अनुष्टुभ्)

तुष्टेः सम्भाव्यमानेन वैराग्यं सङ्कटं प्रति ।
हानिभीतिर्नराणां हि सिद्धान्तेन प्रदर्श्यते ॥ १२ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • तुष्टेः Of utility.
  • सम्भाव्यमानेन By the expected measure (Expected Utility).
  • वैराग्यं Aversion.
  • सङ्कटं Risk.
  • प्रति Towards.
  • हानिभीतिर्नराणां Humans' fear of loss (loss aversion).
  • हि Indeed.
  • सिद्धान्तेन By the theory.
  • प्रदर्श्यते Is demonstrated.

श्लोकः १३ (अनुष्टुभ्)

प्रत्याशया मानवानां लाभहानिविचिन्तनम् ।
भ्रष्टाचारः संसर्गश्च विदेशीयेषु बाधते ॥ १३ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • प्रत्याशया By Prospect Theory (प्रत्याशा = prospectexpectation).
  • मानवानां Of humans.
  • लाभहानिविचिन्तनम् Valuation of profit and loss.
  • भ्रष्टाचारः Corruption.
  • संसर्गश्च And contagion.
  • विदेशीयेषु In foreign markets.
  • बाधते Harmsobstructs.

श्लोकः १४ (अनुष्टुभ्)

व्यूहानां गणितं चैव स्वकीयमूल्यनिर्णयः ।
मुख्यतत्त्वविभागेन सारं गृह्णन्ति पण्डिताः ॥ १४ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • व्यूहानां Of matrices.
  • गणितं Mathematics.
  • चैव And indeed.
  • स्वकीयमूल्यनिर्णयः Determination of eigenvalues (स्वकीय = eigen, मूल्य = value).
  • मुख्यतत्त्वविभागेन By Principal Component Analysis.
  • सारं The essence.
  • गृह्णन्ति Grasp.
  • पण्डिताः The wisequants.

श्लोकः १५ (अनुष्टुभ्)

ईतोनाम्नः प्रमाणेन चलनं कलनेन च ।
मूल्यं चैव विकल्पानां निर्दोषं सम्प्रमीयते ॥ १५ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • ईतोनाम्नः Of the one named Ito (ईतो = Ito).
  • प्रमाणेन By the lemma.
  • चलनं Stochastic movement.
  • कलनेन By calculus.
  • च And.
  • मूल्यं Price.
  • चैव And indeed.
  • विकल्पानां Of options.
  • निर्दोषं Flawlessly.
  • सम्प्रमीयते Is measured.

श्लोकः १६ (अनुष्टुभ्)

स्वपादुकाप्रबन्धेन परमविक्षेपेण च ।
मण्टिकारलविधानेन अनुकुर्वन्ति सम्भवम् ॥ १६ ॥
शब्दार्थः (Word-for-word)
  • स्वपादुकाप्रबन्धेन By the Bootstrapping method (स्व = self, पादुका = boot, प्रबन्ध = strap).
  • परमविक्षेपेण By Maximum Entropy.
  • च And.
  • मण्टिकारलविधानेन By the Monte Carlo procedure (मण्टिकारल = Monte Carlo adaptation).
  • अनुकुर्वन्ति They simulate.
  • सम्भवम् The probabilityoutcomes.